२४ असोज भक्तपुर, डिप्रेसन भन्नासाथ धेरैलाई ओछ्यानबाट उठ्न नसक्ने, धेरै रुने वा अरूसँग घुलमिल हुन नचाहने व्यक्तिको सम्झना आउन सक्छ। तर, सधैँ हाँस्ने, साथीभाइसँग रमाइलो गर्ने, सामाजिक जीवनमा सक्रिय रहने र कार्यालयमा राम्रो काम गर्ने मानिस पनि डिप्रेसनबाट पीडित हुन सक्छन्।

बाहिरबाट खुसी देखिए पनि भित्रभित्रै दुःख, निराशा र खालीपन महसुस गर्ने अवस्थालाई सामान्यतया ‘स्माइलिङ डिप्रेसन’ भनिन्छ। यो औपचारिक रूपमा मान्यता प्राप्त छुट्टै मानसिक रोगको नाम होइन। तर, यसले मानिसले आफ्नो मानसिक पीडा अरूबाट लुकाएर सामान्य जीवन बिताउने अवस्थालाई बुझाउन मद्दत गर्छ।

बेलायतको क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयमा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी अनुसन्धान गर्ने डा. ओलिभिया रेमेसका अनुसार बाहिरबाट खुसी देखिए पनि भित्रबाट उदास र निराश महसुस गर्नु यस अवस्थाको प्रमुख विशेषता हो।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) का अनुसार डिप्रेसन विश्वभरका मानिसमा देखिने प्रमुख मानसिक स्वास्थ्य समस्यामध्ये एक हो। यसमा लगातार उदासी महसुस हुनु, पहिले मन पर्ने काममा रुचि हराउनु र दैनिक जीवनका गतिविधिमा असर पर्नुजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्।

तर, डिप्रेसन सबै व्यक्तिमा एउटै रूपमा देखिँदैन। केही मानिस सामान्यभन्दा बढी सुत्ने वा खाने गर्छन् भने केही व्यक्तिको मनपर्ने गतिविधिमा रुचि घट्दै जान्छ। कतिपयले आफ्ना भावना र समस्या लुकाएर अरूसँग सामान्य व्यवहार गर्ने प्रयाससमेत गर्छन्।

मानिसले डिप्रेसन किन लुकाउँछन्?

कतिपय मानिसलाई आफू डिप्रेसनमा रहेको जानकारी नै नहुन सक्छ। उनीहरूले आफ्नो अवस्थालाई व्यस्त जीवन, कामको तनाव वा थकानको परिणामका रूपमा लिने गर्छन्।

केही मानिसले भने आफूलाई समस्या भएको थाहा पाए पनि अरूले थाहा नपाऊन् भनेर आफ्ना भावना लुकाउँछन्। आफूले सबै काम गर्न सक्नुपर्छ भन्ने अपेक्षा, समाजको डर, आलोचनाको चिन्ता र अरूलाई बोझ बन्ने डरले पनि उनीहरू खुलेर कुरा गर्न हिचकिचाउन सक्छन्।

परिवार तथा समाजबाट आउने अपेक्षाले पनि मानसिक समस्याबारे खुलेर बोल्न कठिन बनाउन सक्छ।

डिप्रेसनका सात सम्भावित लक्षण

१. मन पर्ने काममा रुचि हराउनु

पहिले रमाइलो लाग्ने साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने, व्यायाम गर्ने वा मनपर्ने कार्यक्रम हेर्ने काममा रुचि नलाग्नु डिप्रेसनको संकेत हुन सक्छ। व्यस्तता वा थकानका कारण यस्तो भएको ठानेर यसलाई बेवास्ता गर्न सकिन्छ।

२. हातखुट्टा भारी महसुस हुनु

कहिलेकाहीँ हातखुट्टा असामान्य रूपमा भारी महसुस हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा सामान्य दैनिक काम गर्नसमेत धेरै ऊर्जा खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ। यसलाई केही प्रकारका डिप्रेसनमा देखिने लक्षणका रूपमा व्याख्या गरिएको छ।

३. बारम्बार योजना रद्द गर्नु

अरूसँग भेट्ने, घुम्न जाने वा अन्य गतिविधिमा सहभागी हुने योजना बनाए पनि मनस्थिति बिग्रिएपछि ती योजना रद्द गरिरहनु अर्को संकेत हुन सक्छ। बाहिर सामान्य देखिए पनि एक्लै हुँदा भावनात्मक कठिनाइ बढ्न सक्छ।

४. धेरै सुत्दा पनि थकान महसुस हुनु

डिप्रेसन भएका केही व्यक्तिलाई सामान्यभन्दा बढी निद्रा लाग्न सक्छ। पर्याप्त सुत्दा पनि शरीर थाकेको महसुस हुने र दैनिक काम गर्न ऊर्जा नपुग्ने समस्या देखिन सक्छ। दिनको अन्त्यतिर मानसिक अवस्था अझ कठिन हुन सक्छ।

५. आलोचना वा अस्वीकृतिप्रति बढी संवेदनशील हुनु

कार्यालयमा कसैले सामान्य टिप्पणी गर्नु वा साथीले भेट्ने योजना रद्द गर्नु पनि असामान्य रूपमा दुःखदायी लाग्न सक्छ। अरूले सामान्य रूपमा लिने कुराले आफूलाई गहिरो चोट पुर्‍याएको महसुस हुन सक्छ।

६. सधैँ रमाइलो वा सहयोगी देखिन खोज्नु

डिप्रेसन भएका मानिस सधैँ एक्लै बस्छन् भन्ने हुँदैन। कतिपयले अरूलाई हँसाउने, सामाजिक जमघटमा रमाइलो गर्ने, काममा अत्यधिक व्यस्त हुने वा सबैलाई सहयोग गर्ने व्यवहारमार्फत आफ्नो पीडा लुकाउने प्रयास गर्छन्।

७. लगातार नकारात्मक विचार आउनु

बाहिरबाट आत्मविश्वासी देखिए पनि भित्रभित्रै आफूलाई कमजोर, असफल वा महत्वहीन ठान्नु डिप्रेसनको सम्भावित संकेत हुन सक्छ। आत्मविश्वास घट्नु, खालीपन महसुस हुनु र आफूलाई बारम्बार दोष दिनुजस्ता अनुभव पनि देखिन सक्छन्।

यी लक्षण देखिँदैमा डिप्रेसन भएको निश्चित हुँदैन। तर, यस्ता समस्या लामो समयसम्म रहिरहेमा वा दैनिक जीवन, काम र सम्बन्धमा असर पार्न थालेमा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु उचित हुन्छ।

डिप्रेसन लुकाउँदा के जोखिम हुन्छ?

मानसिक पीडा अरूबाट लुकाउँदा आवश्यक सहयोग पाउन ढिलाइ हुन सक्छ। समस्या बेवास्ता गर्दै जाँदा केही व्यक्तिमा लक्षण गम्भीर वा दीर्घकालीन बन्न सक्छन्। डिप्रेसनले मानिसलाई एक्लोपन महसुस गराउन सक्छ, जबकि अरूसँग जोडिनु र आफ्ना भावना साझा गर्नु सहयोगी हुन सक्छ।

बेलायतको एक्सेटर विश्वविद्यालयका क्लिनिकल मनोवैज्ञानिक प्राध्यापक बार्नी डनका अनुसार विश्वासिलो व्यक्तिसँग आफ्ना भावना साझा गर्दा सम्बन्ध बलियो बनाउन र आफू एक्लो नभएको महसुस गर्न मद्दत मिल्न सक्छ।

यसबाट कसरी बाहिर निस्कने?

मानसिक समस्या लुकाएर राख्नुको सट्टा विश्वासिलो साथी, परिवारका सदस्य वा स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग कुरा गर्नु उपयोगी हुन्छ। मनोपरामर्श, आवश्यकताअनुसार औषधोपचार र सामाजिक सहयोगले डिप्रेसन व्यवस्थापन गर्न मद्दत गर्न सक्छन्।

‘स्माइलिङ डिप्रेसन’ शब्दले बाहिर खुसी देखिने मानिसको भित्री पीडा बुझ्न मद्दत गरे पनि यसले जटिल मानसिक अवस्थालाई पूर्ण रूपमा व्याख्या गर्न सक्दैन। त्यसैले मानिसको बाहिरी व्यवहारका आधारमा मात्र उसको मानसिक अवस्था निर्धारण गर्नु उचित हुँदैन।

सधैँ हाँस्ने वा अरूलाई खुसी राख्ने प्रयास गर्ने व्यक्तिले पनि मानसिक कठिनाइ भोगिरहेको हुन सक्छ। त्यसैले आफू वा अरूमा लामो समयसम्म उदासी, निराशा वा रुचि हराउने समस्या देखिएमा त्यसलाई बेवास्ता नगरी आवश्यक सहयोग खोज्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

बिबिसीबाट अनुवादित