२५ असोज, काठमाडौं । गोरखाको बूढीगण्डकी नदीको माथिल्लो क्षेत्रमा सुक्खा पहिरोका कारण नदीको बहाव थुनिएको र त्यसपछि अवरुद्ध बहाव खुलेसँगै लेदो माटो तथा गेग्रानसहितको आकस्मिक बाढी आएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। बाढीको वास्तविक कारण भने अझै पुष्टि हुन सकेको छैन। घटनाबारे नेपाली सेना, राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण र अन्य सम्बन्धित निकायले अनुसन्धान तथा खोजी कार्य अघि बढाएका छन्।

नेपाली सेनाका अधिकारीहरूले राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई दिएको जानकारीअनुसार आइतबार बिहान गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका–३ स्थित बूढीगण्डकी नदीमा सुक्खा पहिरो खसेको थियो। पहिरोले नदीको बहाव अवरुद्ध गरेपछि केही समय नदी थुनिएको र त्यसपछि अवरोध हटेर ठूलो मात्रामा लेदो तथा गेग्रानसहितको बाढी आएको प्रारम्भिक आकलन गरिएको हो।

नेपाली सेनाको श्री नम्बर ३ बाहिनी अड्डाले आइतबार बिहान ५ बजेर ५५ मिनेटमा बूढीगण्डकी नदी थुनिएको प्रारम्भिक सूचना प्राप्त गरेको थियो। त्यसलगत्तै गोरखामा तैनाथ रुद्रध्वज गणअन्तर्गत सुरक्षा पोस्ट बाङ्गसिङबाट बिहान सवा ६ बजे घटनास्थलको अवस्था बुझ्न रेकी टोली परिचालन गरिएको थियो।

टोलीले चुमनुब्री गाउँपालिका–३ को फिलिम भन्ने स्थानमा सुक्खा पहिरो गएको पुष्टि गरेको थियो। सेनाबाट प्राप्त यही प्रारम्भिक विवरणका आधारमा नदीको बहाव पहिरोले रोकेको र पछि थुनिएको भाग खुलेपछि बाढी आएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

बाढीको वास्तविक कारण अझै अस्पष्ट

बूढीगण्डकी नदीको माथिल्लो क्षेत्रबाट प्राप्त हवाई तस्बिरमा गहिरो र साँघुरो खोँचमा गेग्रान बगेको देखिएको छ। खोँचको छेउबाट पहिरो खसेको जस्तो देखिने दृश्यले पनि नदीको बहाव अवरुद्ध भएको हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमानलाई बल पुर्‍याएको छ। यद्यपि, तस्बिर र प्रारम्भिक प्रतिवेदनका आधारमा मात्रै बाढीको सम्पूर्ण कारण यकिन गर्न नसकिने सम्बन्धित अधिकारीहरूले बताएका छन्।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीका अनुसार बूढीगण्डकीमा आएको बाढीको प्रकृति गत भदौ १० गते रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीसँग मिल्दोजुल्दो देखिएको छ। दुवै घटनामा ठूलो मात्रामा लेदो माटो र गेग्रानसहितको बाढी आएको देखिए पनि बूढीगण्डकी बाढीको उद्गमस्थल र वास्तविक कारण भने अहिलेसम्म स्पष्ट भइसकेको छैन।

बाढीका भिडियो फुटेजमा नदीमा कालो र बाक्लो लेदोसहितको पानी तीव्र गतिमा बगेको देखिन्छ। यस्तो प्रकृतिको बाढीले नदी किनारका संरचना, पुल, सडक र बस्तीमा ठूलो क्षति पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले घटनाको कारण पहिचान गर्नुका साथै माथिल्लो क्षेत्रमा थप जोखिम छ कि छैन भन्ने विषयमा समेत अध्ययन भइरहेको छ।

डा. उप्रेतीका अनुसार बाढीको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन ड्रोनसहितको टोली बूढीगण्डकीको माथिल्लो क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ। टोलीले पहिरो गएको भनिएको स्थान, नदीको बहाव अवरुद्ध भएको सम्भावित क्षेत्र र बाढीको उद्गमस्थलबारे थप जानकारी संकलन गरिरहेको छ।

तीनवटा पुलमा क्षति, जलविद्युत् आयोजनाको पावर हाउस पनि बगायो

बूढीगण्डकीमा आएको आकस्मिक बाढीले गोरखा जिल्लाका विभिन्न स्थानमा भौतिक संरचनामा क्षति पुर्‍याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढीले दुईवटा झोलुंगे पुल र गोरखा–धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको एक भाग बगाएको छ।

चुमनुब्री गाउँपालिका–३ को न्याकचेतबाट सिर्दिबासतर्फ जोड्ने पुरानो झोलुंगे पुल बाढीले बगाएको छ। त्यस्तै, धार्चे गाउँपालिका–५ को माछिखोलाबाट केरौजा जोड्ने झोलुंगे पुलसमेत बाढीका कारण क्षतिग्रस्त भएको छ।

गोरखाको आरुघाट हुँदै धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको एक भागसमेत बगाएको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ। यी पुलमा भएको क्षतिले स्थानीय बासिन्दाको आवतजावत तथा जिल्लाबीचको सडक सम्पर्कमा समस्या उत्पन्न हुन सक्ने देखिएको छ।

बाढीले धार्चे गाउँपालिका–३ स्थित सल्लेरीमा निर्माणाधीन बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको पावर हाउसमा समेत क्षति पुर्‍याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार आयोजनाको पावर हाउससँगै आसपासका ८ देखि १० वटा घर बाढीले बगाएको छ। आयोजनामा भएको क्षतिको विस्तृत विवरण भने संकलन भइरहेको छ।

यसका अतिरिक्त, बाढीबाट एउटा कच्ची घर पूर्ण रूपमा बगेको, आठवटा घर र आठवटा टहराभित्र बाढी पसेको तथा अन्य २२ वटा घर जोखिममा रहेको विवरण प्राप्त भएको छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रको विस्तृत निरीक्षण र क्षतिको यकिन विवरण संकलन गर्ने काम जारी रहेकाले क्षतिको परिमाण थप बढ्न सक्ने सम्भावना छ।

नेपाली सेनाको हेलिकप्टरबाट ६ जनाको उद्धार

बाढीपछि प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा खोजी कार्यसमेत अघि बढाइएको छ। नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत चुमनुब्री गाउँपालिका–३ को जगतबाट छ जनालाई सकुशल उद्धार गरिएको छ।

बाढीले पुल तथा अन्य संरचनामा क्षति पुर्‍याएकाले प्रभावित क्षेत्रसम्म पुग्न र स्थानीय बासिन्दाको अवस्था बुझ्न कठिनाइ हुन सक्ने देखिएको छ। त्यसैले सुरक्षाकर्मी तथा सम्बन्धित निकायले घटनास्थलको अवस्था मूल्यांकन गर्दै उद्धार र आवश्यक सहयोगका लागि काम गरिरहेका छन्।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढीबाट हालसम्म मानवीय क्षति भएको खबर प्राप्त भएको छैन। तर नदीको बहाव, बाढीको प्रभाव र माथिल्लो क्षेत्रमा हुन सक्ने थप पहिरोको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै प्रभावित क्षेत्रको अवस्था निरन्तर अनुगमन गर्नुपर्ने देखिएको छ।

रसुवा–भोटेकोशी बाढीसँग मिल्दोजुल्दो प्रकृति

गत भदौ १० गते रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीमा तिब्बततर्फको हिमनदीको ठूलो भाग खसेपछि बाढी आएको थियो। उक्त घटनामा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको थियो।

बूढीगण्डकीमा आएको बाढीको प्रकृति पनि लेदो माटो र गेग्रानसहितको आकस्मिक बाढीका रूपमा देखिएकाले त्यस घटनासँग तुलना गरिएको हो। तर रसुवा–भोटेकोशीमा जस्तै हिमनदीको कुनै भाग खसेको हो वा बूढीगण्डकीको माथिल्लो क्षेत्रमा सुक्खा पहिरोले नदी थुनेर बाढी आएको हो भन्ने विषयमा अहिले नै निष्कर्ष निकालिएको छैन।

नेपाली सेनाले पहिरो गएको स्थानबारे प्रारम्भिक जानकारी दिए पनि बाढीको सम्पूर्ण प्रक्रिया, पानी तथा गेग्रानको स्रोत र क्षतिको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन थप प्राविधिक अध्ययन आवश्यक देखिएको छ।

ड्रोनबाट प्राप्त हुने दृश्य, स्थलगत निरीक्षण र सम्बन्धित निकायबाट संकलित विवरणका आधारमा बाढीको वास्तविक कारणबारे थप स्पष्टता आउने अपेक्षा गरिएको छ। यसैबीच, प्रभावित बस्ती, पुल, सडक तथा जलविद्युत् आयोजनामा भएको क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन गर्ने र जोखिममा रहेका क्षेत्रको अवस्था मूल्यांकन गर्ने काम जारी छ।